Verzet / Tips voor boeken, films, muziek en links bij Open Deur, mei 2018

BOEKEN

Neiman Verzet en rede in tijden van nepnieuws

Verzet en rede in tijden van nepnieuws

Susan Neiman
Vertaling uit het Engels door Marjolijn Stoltenkamp
Lemniscaat, 2017

De Amerikaanse filosofe Susan Neiman (1955) roept op tot verzet tegen de verspreiding van nepnieuws. Waarheid en rechtvaardigheid staan onder druk door de verspreiding van nepnieuws, en doordat politici zaken die hen niet bevallen wegwuiven als nepnieuws. Dit is volgens Neiman de keerzijde van het postmodernisme, waarin iedereen zijn eigen waarheid mag hebben. Neiman betoogt dat de enige manier om je te verzetten is: blijven zoeken naar waarheid en rechtvaardigheid. Ze ziet hoopvolle ontwikkelingen.

Thomas Rachels verzetRachels verzet

Julie Thomas
vertaling uit het Engels door Marian Muusse-de Pater
Voorhoeve, 2016

Jakob (Kobi) Voight, docent kunstgeschiedenis, vertrekt voor drie maanden naar Duitsland om zich in Dürer te verdiepen. Hij krijgt van zijn moeder een pakketje in het Hebreeuws geschreven brieven en pentekeningen mee uit de spullen van zijn overleden Duitse oma. Hij laat de brieven vertalen. Ze blijken geschreven door Rachel, een Joodse vrouw uit het verzet in de Tweede Wereldoorlog. Ze schreef ze aan haar baby van wie ze afstand deed uit veiligheidsoverwegingen. Kobi probeert te achterhalen wie deze vrouw was. Hij bezoekt daarvoor diverse plekken in Duitsland, ontrafelt een familiegeheim en stuit op een onbekend, zeer waardevol schilderij van Dürer. ‘Rachels verzet’ onthult meer van de schrijnende geschiedenis van de familie Horowitz.

Bonhoeffer Verzet en overgaveVerzet en overgave. Brieven en aantekeningen uit de gevangenis

Dietrich Bonhoeffer
Vertaling uit het Duits door dr. L.W. Lagendijk
Herziene uitgave, vierde druk.
Uitgeverij Kok, 2017, ©2003

Brieven en aantekeningen die de bekende Duitse protestantse theoloog (1906-1945) schreef in de gevangenis, waar hij op persoonlijk bevel van Hitler 23 maanden opgesloten was. Hij werd gescheiden van zijn familie, verloofde en zijn broeders van de Belijdende Kerk, met wie hij zich verzette tegen het nazi-regime. Door de hulp van een bewaker kan Bonhoeffer corresponderen met zijn vriend (en latere biograaf) Eberhard Bethge. Tegenover hem spreekt hij zich uit over de komende secularisatie, over de mondigheid van de mens, over een a-religieus christendom, over de plaats van de kerk in de wereld. De strijd om het geloof van de ter dood veroordeelde man is van een existentiële betekenis die voor velen tot de dag van vandaag bemoedigend is.

Heine WereldverbeteraarsWereldverbeteraars. Gandhi, King, Mandela – hun erfenis

Bas Heijne
Prometheus, 2017

Essay bij de tentoonstelling over de erfenis van Mahatma Gandhi, Martin Luther King en Nelson Mandela, bij de tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam (2017/2018). Centraal thema: geweldloos verzet en gelijkheid voor allen.

Wat hebben deze drie gemeenschappelijk? Is geweldloos verzet geen teken van lafheid of zwakte? Hebben niet alleen bepaalde groepen van het ‘universele’ Verlichtingsdenken geprofiteerd?
Heijne bekritiseert niet alleen de politieke en commerciële exploitatie van de drie voormalige volkshelden, maar ook ‘veel hedendaags massa-engagement’ waarbij mooie principes beleden worden ‘zonder jezelf te veranderen’. Hij zou willen dat de erfenis van de drie iconen bevrijd wordt ‘van die al te zoete, al te geriefelijke reputatie’ die eraan kleeft. Hun gedachtegoed is volgens Heijne ook nu ‘nog houdbaar en noodzakelijk’.

FILMS

Bankier van het verzet

Joram Lürsen
Nederland, 2018

Bankier Walraven van Hall krijgt in de Tweede Wereldoorlog het verzoek zijn financiële contacten voor het verzet in te zetten. Samen met zijn broer Gijs bedenkt hij een riskante constructie om grote leningen af te sluiten waarmee het verzet gefinancierd kan worden. Om nog meer geld in te zetten bedenken ze de grootste bankfraude uit de Nederlandse geschiedenis. Tientallen miljoenen guldens worden onder het oog van de bezetters de Nederlandse bank uit gesluisd. Maar hoe grootschaliger de operatie wordt, hoe meer mensen er vanaf weten. Iedere dag neemt de kans toe dat iemand dat ene foutje maakt dat een einde kan maken aan de daden en het leven van de bankiers van het verzet.

https://youtu.be/eg5El9N0

The Pianist

Roman Polanski
Frankrijk / Polen / Duitsland / Verenigd Koninkrijk, 2002

Op 23 september 1939 speelt de jonge pianist Wladyslaw Szpilman voor de radio ‘Nocturne in d-mineur’ van Frédéric Chopin. Door het lawaai van de bombardementen kan hij zichzelf nauwelijks horen. Een halfuur na afloop van dit optreden wordt de zaal van de Poolse omroep geraakt en is de radio definitief uit de ether. De gevolgen van de bezetting voor Warschau zijn afschuwelijk: het getto, de joodse opstand, de deportaties. Maar terwijl zijn volledige familie en vele vrienden worden uitgemoord, tracht Szpilman te overleven in de gehavende stad. Hij krijgt daarbij hulp van Poolse verzetsstrijders.

 

The Zookeeper’s Wife

Niki Caro
Verenigde Staten, 2017

‘The Zookeeper’s Wife’ vertelt het waargebeurde verhaal van de Poolse dierenverzorgers Antonina en Jan Zabinski van de dierentuin van Warschau. In 1939, wanneer de nazi’s het land zijn binnengevallen, worden Antonina en Jan gedwongen te werken onder bevel van de Duitse zoöloog Lutz Heck. In het geheim besluiten de Zabinski’s samen te werken met het verzet om honderden mensenlevens te redden, waarbij Antonina haar leven en dat van de kinderen op het spel zet.

Die UnsichtbarenDie Unsichtbaren

Claus Räfle
Duitsland, 2017

Februari 1943; het nazi-regime beslist dat er geen Joden meer mogen leven in de hoofdstad Berlijn. Maar 7000 van hen zijn in staat om voor de gruwelijkheden van Adolf Hitler te vluchten, waarvan ongeveer 1700 de oorlog hebben overleefd. De 17-jarige Hanni Lévy is een van de onderduikers. Hanni, die beide ouders verloor, probeert op de Kürfurstendamm met blond geverfd haar onopgemerkt te blijven. Cioma Schönhaus, een andere Jood, woont in luxe. Hij koopt een zeilboot en eet in de beste restaurants in Berlijn. Hij vervalst paspoorten waarmee hij het leven redt van tientallen Joden, terwijl Eugen Friede het nazi-regime bestrijdt met folders, geproduceerd door een verzetsgroep. Ruth Arndt droomt er ondertussen van om naar de Verenigde Staten te gaan.

Heilig vuur

Documentaire
Laura Beijn, Nederland, 2012

In Heilig Vuur observeert Laura Beijn haar vader Gerard Beijn in zijn pogingen om van zijn levenswerk af te komen. Rond de eeuwwisseling vatte hij de geschiedenis van Jeanne d’Arc samen in twaalf manshoge schilderijen. In de jaren die volgden probeerde hij het project af te ronden. Een wens die hem paradoxaal genoeg telkens weer nieuwe werken opleverde; om er af te komen maakte hij nog één serie van twaalf linosnedes, nog één serie van twaalf kleine schilderingen op hout en nog één serie foto’s. Nu is het genoeg. De doeken waar hij altijd zo hard voor gewerkt heeft vormen een last. Ze staan in de weg, zowel in zijn woonkamer als in zijn hoofd. Hij wil ze kwijt.

Meer informatie

 

MUZIEK

Syb van der Ploeg: Heilig vuur

Peter Koelewijn: Het heilig vuur

 

LINKS

Hannie Schaft

De liefde van Rizpa (pdf) – artikel over zwijgend protest, Agnes Grond, Dominicusgemeente Amsterdam

 

Over

Open Deur is een oecumenisch maandblad dat mensen binnen en buiten de kerken inspireert na te denken over leven en geloven.