Mystiek – de zoektocht van de ziel naar vereniging met het goddelijke. Het lijkt vaag,
mistig. Niet te vangen in de logische wereld van woorden. Oncontroleerbaar en vreemd.
Maar het komt in alle religies voor. Een mystieke ervaring kan overweldigend zijn
en iemands leven blijvend veranderen. Waar loopt de mystieke weg, hoe ga je die?

BOEKEN OVER MYSTIEK

 

Van zelf tot mystiekFrancis de Groot: Van zelf tot mystiek. Een ontmoeting tussen psychologie en spiritualiteit.
(Averbode, 2009)

Mensen gaan er onterecht vanuit dat een aantal spirituele technieken, manieren van denken en ervaringen typisch oosters zijn, zonder raakvlakken met het christendom. Dit boek is een kennismaking en een ontmoeting tussen de gedragsanalyse en de christelijke mystiek. Mystiek en ‘gedragsanalyse’ hebben de notie gemeen, dat het zelfbeeld of ‘ik’ denkbeeldig van aard is en dan ook kan wegvallen als het denken stilvalt. De dis-identificatie waartoe dit leidt, kan therapeutisch (helend) werken, zoals veelal door meditatie wordt beoogd. Francis De Groot verduidelijkt dat eeuwenoude christelijke tradities zeer goed aansluiten bij de resultaten van de behaviouristische psychologie en bij de zoektocht van velen naar innerlijkheid. De auteur is psycholoog en adjunct-directeur patientenzorg in een Vlaams psychiatrisch centrum.

 

Mystiek van de ontmoeting Martin Buber HartingsveldFrans Hartensveld: De mystiek van de ontmoeting. Over Martin Buber
(Kok, 2014)

Martin Buber (1878-1965) is een van de grote en invloedrijke Joodse denkers van de 20e eeuw. Hij wist de sprankelende en diepzinnige leer van de legendarische en mystieke chassidisme te actualiseren in een boodschap voor de westerse mens die een manier zoekt om zijn directe godservaring met herleefde intensiteit te herleven. Deze inleiding in het denken van Martin Buber gaat uitvoerig in op Bubers hoofdwerk Ich und Du , waarvan de kerngedachte kan worden samengevat in de zin: `De geest is niet in het ik, maar tussen ik en jij. Bubers ontmoetingsfilosofie heeft aan de vernieuwing van godsdienst en filosofie een onmisbare impuls gegeven.

.

Rumi: GedichtenDjelal Al Din Rumi: Gedichten
Ankh-Hermes, 2013

De Perzische dichter Rumi (1207-1273) is een van de belangrijkste vertolkers van mystiek getinte poëzie. Zijn gedichten zijn opmerkelijk actueel en overbruggen met gemak de zeven eeuwen die ons van hem scheiden.

Rumi is de initiator van de soefi-orde der Mevlevi die ook in Nederland bekend staat als de ‘orde van de dansende derwisjen’.

.

Anselm Grün: Voluit leven.

Anselm Grün: Voluit leven. Dagboek voor de ziel.
(Kok, 2015)

Dagboek van benedictijner monnik, met voor elke dag twee korte teksten: een voor de ochtend en een voor de avond. Elk maand heeft een ander thema: tot rust komen, vertrouwen bij verandering, loslaten, zintuiglijk leven, schoonheid ervaren, aandacht geven, genieten, worstelen, kind worden. De woorden zijn niet bedoeld als leerstof, maar brengen je in contact met de wijsheid van de eigen ziel.
In Voluit leven neemt Anselm Grün je mee naar de ziel, waar zich een stiltecentrum bevindt in de hectiek van alledag. Het zwaartepunt van je leven ligt niet in uiterlijke zekerheden, en ook niet in andere mensen. In je eigen innerlijk vindt je leven de rust en de wijsheid. Daar spreekt God tot ieder mens een woord dat hem of haar voluit doet leven.

FILMS

(M)uchenik / The Student
(Rusland, Kirill Serebrennikov, 2016)
Vanaf 26 januari 2017 in de bioscoop

Drama. Veniamin is een tiener die midden in een mystieke crisis zit. Hij zet zijn moeder, klasgenoten en de hele middelbare school op zijn kop met zijn vragen. Kunnen meisjes in bikini naar zwemles? Wordt er seksuele voorlichting gegeven op school? Moet de evolutietheorie onderwezen worden als onderdeel van de natuurwetenschappen? De volwassenen worden al snel overweldigd door de vastberadenheid van de jongen. Biologielerares Elena daagt hem echter uit op zijn eigen terrein.


La SoledadLa Soledad
(Venezuela, Jorge Thielen Armand, 2016)José knokt ervoor om iedere dag te overleven in de stadsjungle van Caracas, Venezuela. Hij krijgt te horen dat het afgeleefde landhuis waarin hij en zijn familie wonen zal worden gesloopt. In een wanhopige poging om zijn familie een zwervend bestaan te besparen onderneemt hij een mystieke zoektocht naar een fameuze pot met goud die zich in zijn landhuis zou moeten bevinden.

 

 

 

 

 

MUZIEK

Depeche Mode: Only When I Lose Myself To Someone Else (1997, in album: Ultra) (tekst)

Come Holy Ghost (mp3)
(Choir of New College, Oxford, uit: In Excelsis)

 

LINKS

Sporen van God – Marianne Vonkeman over mystiek, met o.a. een serie podcasts over mystieke teksten

Website De Bijbel over gevoel, ervaring, geloof en mystiek

Eckhart

Rinie Altena: De vier Godsgeboorte-preken van Eckhart
Website Sporen van God: Eckhart. Intocht in de tempel. (preek)

Opademen
In haar column in Open Deur gebruikt Marga Haas de term ‘opademen’. Dit woord staat niet in het woordenboek, maar wordt wel gebruikt in theologie en mystiek. Wilma Hartogsveld – predikant van PKN Schaarsbergen en voorzitter theologenplatform Op goed gerucht – legt de term opademen uit op haar website.

TEKSTEN

Ik ben het verborgen vuur in alles, en alles geurt van mij,
en als de adem in de mens, een ademtocht van vuurgloed,
zo leven de dingen en zullen niet sterven,
want ik ben hun leven.
Ik vlam als goddelijk vurig leven
over het pralende arenveld,
ik glans in de schijn van de vuurgloed,
ik brand in de zon, de maan en de sterren,
in de windvlaag is geheimvol leven van mij
en houdt bezielend alles in stand

Hildegard van Bingen (Liederen)
God kan alleen naar binnen in de ziel, als Hem alles wordt afgenomen wat hem wordt toegedacht.

Meester Eckhart
Hij (God) bemint ons, niet omdat wij goed zijn, maar omdat wij goed worden wanneer Hij ons bemint.

Thomas Merton
Wie God zoekt, zit in de schaduw van zijn boete, wie door God gezocht wordt in de schaduw van zijn onschuld.

Mansoer Al Halladj, islamitisch mysticus.
God sterft niet op de dag dat we niet meer in een persoonlijke godheid geloven, maar wij sterven op de dag dat het leven voor ons niet meer doorstraald wordt door de schittering van het steeds opnieuw geschonken wonder, vanuit bronnen die ieder verstand te boven gaan.

Dag Hammarskjöld


Over Meester Eckhart
Meester Eckhart beschikte over talenten op diverse vlakken. Hij had een glansrijke universitaire loopbaan, bekleedde diverse hoge functies binnen zijn orde en had pastorale kwaliteiten. Desondanks is er maar weinig met zekerheid over hem bekend.
Rond 1260 wordt hij geboren in de provincie Thüringen in het adellijk geslacht Von Hochheim. Hij is een jaar of vijftien als hij intreedt in het dominicanenklooster in Erfurt, waar hij zijn basisopleiding krijgt. Hij studeert theologie aan een van de opleidingsinstituten van zijn orde.
De dominicaner orde is nog jong. Dominicus Guzman heeft haar ruim een halve eeuw eerder, in 1216, opgericht. De dominicanen voorzien in een leemte in de priestertaken – prediking en pastoraat kregen in die tijd te weinig aandacht. De dominicanen heten daarom ook wel ‘predikheren’.
In 1293-94 is Eckhart een jaar lang lector in Parijs. Terug in Duitsland wordt hij prior (kloosteroverste) van het convent in Erfurt en vicaris (onderoverste) van de provincie Thüringen, die zeven mannenkloosters omvat. In 1302 bevindt hij zich weer in Parijs, waar hij promoveert in de theologie en zijn magistertitel ontvangt; vandaar dat wij hem kennen als Meester Eckhart. Het jaar daarna bezet hij de leerstoel voor niet-Franse dominicanen.
De tien jaren die daarop volgen bekleedt hij twee functies in de orde, waarbij hij zijn organisatorische en diplomatieke vaardigheden nodig heeft. Hij is eerste provinciaal van de uitgestrekte dominicaner kerkprovincie Saxonia. Onder zijn verantwoordelijkheid vallen bijna vijftig mannenkloosters en negen vrouwenkloosters. Vanaf 1307 bekleedt hij de post van vicaris-generaal (vertegenwoordiger van de overste-generaal) van de orde in de Boheemse provincie, de op een na hoogste post binnen de hiërarchie. Hij bezoekt kloosters en lost interne problemen op, onderhandelt over de financiële en materiële situatie van communiteiten en bemiddelt in conflicten met geestelijke en wereldlijke autoriteiten. Hij reist veel en is betrokken bij de vele zakelijke kanten van het bestaan van de orde.
In 1311 wordt hij teruggeroepen naar Parijs, waar hij nog eens dezelfde leerstoel bezet. Die eer valt bijna niemand te beurt. Blijkbaar geniet hij in zijn orde aanzien vanwege zijn wetenschappelijke kennis.
Over de periode daarna is niet veel bekend, maar algemeen wordt aangenomen dat hij tussen 1314 en 1322 vicaris-generaal is met als standplaats Straatsburg. Hij is onder andere verantwoordelijk voor de zielszorg van de dominicanessen in het gebied langs de Rijn tussen Keulen en Zwitserland. Weer is hij veel onderweg, maar dat zit zijn spirituele ontwikkeling en verdieping niet in de weg. Deze periode wordt gezien als een zeer vruchtbare. De zielszorg voltrekt zich voornamelijk via de preek en uit deze jaren zijn veel preken bewaard gebleven.
De laatste vijf jaar van zijn leven heeft hij waarschijnlijk de leiding van het Studium Generale te Keulen, na Parijs het belangrijkste dominicaner studiecentrum. Het is in deze periode dat ruim honderd citaten worden aangegeven als mogelijk ketters. De aartsbisschop zet een inquisitieproces in gang. Uiteindelijk worden zeventien uitspraken als ketters veroordeeld, elf andere bekritiseerd. Eckhart zelf maakt dit niet meer mee; hij overlijdt in 1327 of 1328. Hij heeft, aldus de veroordeling uit 1329, ‘meer willen weten dan te pas komt … zodat zijn gehoor zich afwendde van de waarheid’. Zijn leerling Johannes Tauler verdedigt hem met de woorden: ‘Hij sprak vanuit de eeuwigheid, maar jullie begrepen hem naar de tijd.’

Wetenschapper, manager, zielzorger. Een leven met zware verantwoordelijkheden op diverse gebieden. En toch heeft hij, midden in alle ‘dit en dat’ die dat leven met zich meebracht, de weg naar binnen gevonden. Een kleurrijk en getalenteerd mens, wiens werk voor velen nog steeds van grote waarde is. Een gedreven man, die zijn hoorders en lezers aan de hand neemt en hen naar de oorspronkelijke eenheid met God voert.

Marga Haas