Op 31 oktober 2017 is het 500 jaar geleden dat de monnik Maarten Luther 95 stellingen presenteerde. Dat wordt gezien als het begin van de reformatie, de vernieuwingsbeweging van de toenmalige kerk, die weer leidde tot het ontstaan van lutherse en protestantse kerken. Wie was Maarten Luther? Een man van schijnbare tegenstellingen: radicaal en gematigd, vrolijk en  bedrukt. Een veelzijdige man: theoloog, kerkhervormer, muziekliefhebber, vertaler en lieddichter.

BOEKEN

Grant: Maarten LutherReg Grant: Maarten Luther : een monnik komt in opstand tegen de machtige kerk van Rome
Mozaïek, 2011
vert. uit het Engels: Else Algra

Geromantiseerd verhaal over het grootste deel van Luthers leven. Nadat hij bijna door de bliksem is geraakt, belooft hij monnik te worden. Tijdens zijn studie en leven in het klooster wordt hij geconfronteerd met kwalijke praktijken van de heersers van der kerk. Hij levert kritiek en veroorzaakt grote onrust. Luther wordt gesteund door veel gewone mensen die het slachtoffer zijn van willekeur en macht. Behalve de historische feiten uit het leven van Maarten is er de geschiedenis van zijn vriend Jonathan die zijn verloofde niet kan vergeten.

Ludwig: Katie van Bora, de vrouw van LutherCharles Ludwig: Katie van Bora. De vrouw van Luther.
Groen, 2016 (Heruitgave van editie uit 1990)

Katie van Bora (1499-1552) leest het werk van Maarten Luther (1483-1546) en raakt ervan overtuigd dat de leer van Rome onjuist is. Samen met andere nonnen ontvlucht ze het klooster en vindt onderdak bij Maarten Luther in het Zwarte Klooster. Luther vraag haar ten huwelijk en ze trouwen. Katie moet zich staande houden, ondanks de pest, de depressies van Luther, de dreigende oorlog.
Roman met veel historische feiten.

Janssen: De mysterieuze monnikJudith Janssen: De mysterieuze monnik 
Mozaïek Junior, 2011
Vanaf 9 jaar

Actieboek ter gelegenheid van de Christelijke Kinderboekenmaand. Het verhaal speelt zich af in Duitsland, in 1521. Als Simons moeder is overleden, is Simon (11) bang dat zijn moeder naar de hel is gegaan. Hoe kan hij zeker zijn dat zij nu rust heeft bij God? Om antwoord te krijgen op deze vraag, gaat hij met zijn neef Geerten op reis. In een van de steden waar ze komen, hoort Simon een toespraak van Maarten Luther. Simon wordt nieuwsgierig naar deze man met al zijn nieuwe ideeën. Zal hij bij Luther een antwoord vinden op zijn vragen? Een historisch verhaal over de tijd voor de Tachtigjarige oorlog, toen veel mensen nog dachten dat je een ‘aflaat’ moest kopen, om vergeving van je zonden te krijgen.

Hedlund: Luthers bruidJody Hedlund: Luthers bruid
Voorhoeve, 2016

De non Katharina von Bora verlaat met een aantal andere nonnen het klooster en vindt onderdak bij Luther. Hij helpt hen een thuis te vinden. Luther zelf weigert te trouwen omdat zijn leven gevaar loopt door de toenemende spanningen. Maar tussen hem en Katharina bloeit er iets op. Naast een beeld van Luthers bestaan en de wereld waarin hij leefde, geeft deze roman hem een menselijk gezicht.

FILM

Luther
(Duitsland – Eric Till, 2003)

Biografie van Martin Luther.
1505, Maarten Luther maakt een innerlijke crisis door. Een zware storm met blikseminslag lijkt zijn leven compleet te hebben veranderd. Hij is vastbesloten Augustijner monnik te worden en geeft hij zijn rechtenstudie op. Twee jaar later wordt hij tot priester gewijd en kort daarna overgeplaatst naar het klooster in Wittenberg. Al studerend in de Bijbel en theologische werken vormt hij zijn eigen overtuiging. In 1517 spijkert Luther zijn beroemde 95 stellingen op de deur van de slotkerk in Wittenburg met als gevolg een breuk met de Rooms-Katholieke kerk, het begin van de Reformatie. De leer van Luther krijgt steeds meer aanhangers. Maar ook de andere zijde wordt belicht. De volksopstand gaat namelijk gepaard met bloedbaden en ellende. Hierdoor verliest Luther zijn status als volksheld. In deze moeilijke tijd vindt hij troost bij Katharina von Bora waarmee hij uiteindelijk trouwt.

Samenvatting op youtube:

MUZIEK

Battle Hymn of the Reformation (A Mighty Fortess is Our God)

Mendelssohn: 5. Sinfonie (Reformations-Sinfonie)
Frankfurt Radio Symphony Orchestra – Jérémie Rhorer
Alte Oper Frankfurt, 23. Mai 2014
I. Andante – Allegro con fuoco
II. Allegro vivace
III. Andante
IV. Choral: Ein’ feste Burg ist unser Gott. Andante con moto – Allegro vivace – Allegro maestoso

Luther Rap

Tekst van de Luther Rap:

Martin Luther’s the name, but don’t confuse me with the King
I was just a simple man working on my law degree
I was on the road home, and what did I see?
Thunderbolt of lightning very very frightening me

I was terrified, so I prayed to St. Anne
I’m in a funk, I’ll become a monk if you get me outta this jam
I survived that night right and I gave my life to Christ
Started living the fantastic monastic life

And so I became a priest, I started to preach and teach
But things that I was seeing were stifling me
People dropping Benjamin’s to be forgiven of their sins
buying up indulgences, man is this what salvation is?

Been spending most my life trying to buy my way to Jesus Christ
Been spending most my life trying to buy my way to Paradise

Church demanding money
Money to atone
Says the only way to heaven is indulgences alone
Sorry Mr. Pope if this disturbs you on your throne
But the bible that I’m reading says by faith and faith alone

So I’ll come knocking on your door with my 95 theses
I finally feel alive give me a high five Jesus
Satan can’t escape me and the Catholics they all hate me
Pope Leo feel free though to excommunicate me

The diet of worms these peeps are getting extreme
They’re burning all my books and I’m next is the way that’s it seems
Let me guess, “The pope’s the antichrist”
that part you weren’t so smitten
It’s lookin’ bad where I’m sittin’ (do you recant what you’ve written)

There’s a chance that my words were spake with aggression
There’s my confession (you have not answered the question)

I will keep God on top
I will breath, till I stop
I will stand till I drop (will you recant or will you not)

Noooooooooooo

I can’t recant
Are you looking at my feet? Cuz here I stand
It’s neither safe nor right to fight your conscience man,
God help me, down with the papacy, Here I stand, I can’t recant. Amen.

I can do no other
Word to your Mother

 

LINKS

Luther.deVerhalen, context en meer.

95 Thesen – De 95 stellingen (Duits)

De 95 stellingen – Wikipedia-pagina met o.a. de argumenten waarom de 95 waarschijnlijk niet op de kerkdeur waren gespijkerd.

Deutsche Messe, 1526 – Manuscript van Luther gedigitaliseerd

Stiftung Lüthergedenkstätte – Musea / huizen waar Luther heeft gewoond.

Katharina von Bora – Website over de vrouw van Maarten Luther.

Karikaturen en satire uit reformatie en contrareformatie

Luther en de muziek – Pagina op de website van Lutherse Kerk Haarlem

TEKST

Nu Uwe Keizerlijke Majesteit en Uwe Hoogheden een eenvoudig antwoord wensen, geef ik een antwoord zonder talmen of omhaal, en wel zo: alleen getuigenissen van de Heilige Schrift of overtuigende bewijzen kunnen mij in het ongelijk stellen. Want ik geloof noch de paus, noch de concilies alleen, omdat het zonneklaar is dat zij zich herhaaldelijk hebben vergist en zichzelf hebben tegengesproken. Ik kan alleen overwonnen worden door Heilige Schriften die ik heb aangehaald. En aangezien mijn geweten gevangen is in God woord, kan ik en wil ik niets herroepen, omdat het bezwaarlijk, onheilzaam en gevaarlijk is om tegen het geweten in te handelen.

Luther op de Rijksdag in Worms, 1521.

WETENSWAARD

Zwaan

Lutherse zwaan als windvaan op de kerk van de Evangelisch Lutherse Gemeente in Utrecht
Lutherse zwaan als windvaan op de kerk van de Evangelisch Lutherse Gemeente in Utrecht

Zwanen zijn in en op vele Lutherse kerken te vinden. Dat de zwaan een symbool is geworden voor Luther en zijn volgelingen is begonnen met een opmerking van de Tsjechische theoloog Johannes Hus. Hij stelde 100 jaar eerder dan Luther ook misstanden binnen de Rooms-Katholieke Kerk aan de kaak. Hus werd gevangen genomen en tot de brandstapel veroordeeld. In brieven die hij vanuit de gevangenis schreef, spreekt hij over een tamme ‘gans’ die geen hoogvlieger is en er niet in is geslaagd om de strikken te verbreken (‘hus’ is het Tsjechische woord voor gans). En Hus heeft het vervolgens over ‘andere vogels, die door Gods genade en hun bouw wel hoog kunnen vliegen’ die de hinderlagen van de kerkelijke en wereldlijke machthebbers zullen vernietigen. Luther betrekt die regels later op zichzelf en maakt van de ‘andere vogels’ een zwaan: ‘Sint Johannes Hus heeft, toen hij uit de gevangenis naar het Boheemse land schreef, over mij voorspeld: Gij zult nu een gans braden (…), maar over 100 jaar zult gij een zwaan horen zingen, die gij zult moet verdragen en daar zal het ook bij blijven, zo God het wil.’