’s Nachts rusten meest de dieren, ook mensen goed en kwaad – zegt de 17e-eeuwse dichter Bredero in een van zijn liedekens. Iedereen slaapt, behalve de ongelukkige minnaar die eenzaam over straat zwerft. En andere slapelozen: piekeraars en pijnlijders,wakers en werkers, feestvierders en vrijers. Het donker brengt van alles naar boven: verlangen, wanhoop, helderheid over je weg, een bijzondere ontmoeting, dromen. Een duik in de diepte van de nacht.

BOEKEN

Gitte Spee: Willem en de nachtWillem en de nacht

Gitte Spee
Zwijsen 2005

Beer Willem loopt helemaal alleen in de nacht; hij bedenkt een plan.
Vanaf ca. 6 jaar.

Margriet de Moor: Slapeloze nachtSlapeloze nacht

Margriet de Moor
De Bezige Bij, 2017

Herziene uitgave van de novelle uit 1989 (in: ‘Dubbelportret : drie novellen’). Een jonge weduwe worstelt met de vraag waarom haar man zich van het leven beroofde. Via contactadvertenties gaat ze opnieuw op zoek naar liefde. In het holst van de nacht, terwijl haar nieuwe minnaar boven ligt te slapen, sluipt ze naar beneden om taarten te bakken, ondertussen mijmerend over de relatie met haar man, de mogelijke aanloop tot zijn wanhoopsdaad. Zo gauw het baksel in de oven staat, gaat ze weer naar boven om naar de slapende vreemdeling te kijken. Een sterke psychologische novelle die aan slagkracht wint omdat lang niet alles wordt gezegd.

Fréderike Geerdink: De jongens zijn doodDe jongens zijn dood :
een journalistieke reis naar de kern van de Koerdische kwestie in Turkije

Fréderike Geerdink
Spectrum, 2014

In de nacht van 28 december 2011 wordt een groep jonge Koerdische smokkelaars op de Turks- Iraakse grens door het Turkse leger gebombardeerd. Volgens de Turkse autoriteiten werden zij aangezien voor PKK-strijders, maar al snel blijkt dat dit niet het geval geweest kan zijn. Er speelt veel meer.
De auteur, Nederlandse correspondente in Turkije voor onder andere de Groene Amsterdammer, bezocht veelvuldig het dorp waaruit de jongens afkomstig zijn. In dit boek tracht zij aan de hand van de geschiedenis van dit dorp tot de kern van de Koerdische kwestie te geraken. Verhalen van dorpelingen worden verweven met persoonlijke ervaringen en observaties van de auteur, alsook de Koerdische geschiedenis. Het boek is daarmee een zeer prettig leesbaar, toegankelijk verhaal geworden over een nog immer actuele kwestie.

 

TWAN: Prachtige nachtPrachtige nacht :
een hemel vol sterren boven de mooiste landschappen op aarde

Stefan Seip, Gernot Meiser, Babak A. Tafresi (samenst.)
vertaling uit het Duits: Niko Kuipers
Fontaine, cop. 2010

TWAN (The World at Night; een wereldwijd netwerk van dertig internationaal bekende natuur- en astrofotografen, sinds 2007) toont in dit fotoboek meer dan 130 kleurenfoto’s, gerangschikt naar werelddeel. Gebouwen, opvallende landschapsfiguren zoals bergen of een boom, worden gebruikt om de objecten aan de hemel accent te geven. Bijvoorbeeld Saturnus boven de Iraanse Kavirwoestijn, deMelkweg boven La Palma of komeet McNaught boven de Australische stad Perth.
Er is een uitgebreid voorwoord, een introductie per werelddeel en steeds een kort bijschrift bij de veelal paginagrote kleurenfoto’s. Tot slot wordt de technische uitleg over de – niet gemanipuleerde – foto’s gegeven en staan deze achterin nogmaals verkleind afgedrukt met extra informatie eronder. Voor iedereen met interesse in sterrenkunde en enige kennis van fotografie zijn de foto’s verbijsterend indrukwekkend. Met fotografengalerij, sites en register.

FILMS

Geschichte der Nacht

Geschichte der Nacht

Clemens Klopfenstein, 1979
Zwitserland / Frankrijk / West-Duitsland

Documentaire
Een woordeloze collage van (verlaten) straten en pleinen in Europese steden gedurende donkere nachten. Een stil filmgedicht als ode aan alles dat ’s nachts leeft en beweegt: spoken, schaduwen, lichtbundels en enkele verdwaasde mensen.

Our souls at nightOur Souls at Night

Ritesh Batra, 2017
Verenigde Staten

Drama / Romantiek
Met Jane Fonda, Robert Redford en Matthias Schoenaerts.
Addie Moore klopt onverwacht aan bij haar buurman Louis Waters. Haar echtgenoot is, evenals de vrouw van Louis, jaren geleden overleden en ondanks dat ze al decennia lang buren zijn, hebben ze zelden contact gehad. Hun kinderen wonen ver weg en Addie en Louis zijn alleen achtergebleven in hun te grote huizen. Addie probeert een band op te bouwen in een poging om samen nog wat van de rest van hun leven te maken.

 

Stille nachtStille Nacht

Ineke Houtman, 2004
Nederland

Drama / Thriller
Vijf studentes nemen het heft in eigen hand als hun studentenstad geteisterd wordt door een verkrachter. Hun speurtocht levert niet alleen een dader op, maar ook een bijzondere band met elkaar.

MUZIEK

De zevende nacht

Spinvis

 

Het is een nacht

Guus Meeuwis

https://youtu.be/_4ddL85RtB0

Wiegenlied (Guten Abend, gut Nacht)

Op. 49 nr 4
Joh. Brahms

Eine kleine Nachtmusik

Serenade voor strijkorkest nr 13, KV525
W.A. Mozart

O notte, o dea del mistero

N. Piccini

https://youtu.be/ZaR2zNopD2U

LINKS

Het verhaal achter De nachtwacht

NPO Radio 1: Dit is de nacht

Elke maandagnacht van 2.00 – 6.00 uur: verhalen van luisteraars. Deskundigen schuiven aan en praten mee. Tussen 5 en 6 uur: vooruitblik op het nieuws van de dag en gesprekken met Nederlanders die wonen in het buitenland.

TEKSTEN

Gids in het duister

Als de ziel op een nieuwe wijze iets moet ontvangen dat beter is en als zij vooruit moet gaan, dan gebeurt dit op een wijze die zij allerminst begrijpt. Gewoonlijk meent zij zelfs dat zij verloren gaat. Zij ziet immers dat zij verliest met betrekking tot hetgeen zij wist en smaakte en gaat langs een weg, waarlangs zij niet kent en niet smaakt.

Zo gaat een reiziger, om naar nieuwe en onbekende streken te gaan, langs nieuwe wegen die hij niet kent en niet beproefd heeft. Hij wordt niet geleid bij zijn tocht door wat hij al wist. Maar in onzekerheid en aan de hand van wat anderen zeggen, gaat hij voort.

Het is duidelijk dat zo iemand geen nieuw land kan ontdekken en ook niet méér kan achterhalen dan hij vroeger wist, als hij niet langs nieuwe onbekende wegen gaat en als hij niet achterlaat wat hij wist.

Op dezelfde wijze boekt ook de ziel meer winst, wanneer zij in het duister verder gaat, zonder te weten. Want God is, zoals wij gezegd hebben, hier de leermeester en gids van deze blinde, de ziel. Daarom kan zij, nu zij dit begint te begrijpen, waarlijk zich verheugen en zeggen: ‘In het donker, geheel veilig.’

Jan van het Kruis (1542-1591)


Nacht-stilte

Stil, wees stil: op zilvren voeten
schrijdt de stilte door de nacht,
stilte die der goden groeten
overbrengt naar lage wacht…
Wat niet ziel tot ziel kon spreken
door der dagen ijl gegons,
spreekt uit overluchtsche streken,
klaar als ster in licht zou breken,
zonder smet van taal of teken,
God in elk van Ons.

P.C. Boutens
Uit: Vergeten liedjes.

 

Vogel

Geloof is de vogel die zingt
als de nacht nog donker is.

Rabrindanath Tagore

 

Waar zou het zijn

Waar zou het zijn, dat land van licht?
Wie, waar is God, een stem, een naam?
Wie wijst de weg, ik ben alleen.
Wie helpt mij door het donker heen?
Wie neemt mijn hand en leert mij gaan?

Waar zou het zijn, de eeuwigheid?
Wie zal er zijn, wie kent dat land?
Wie schenkt er wijn, wie deelt er brood?
Duurt liefde langer dan de dood?
Ik weet zo weinig, ben zo bang.

Mijn ogen zoeken overkant,
een glimp van wie er voor mij ging.
De zee is diep, de golven hoog.
Wie kleurt voor mij een regenboog?
Begaanbaar pad de verte in.

Margreet Spoelstra