Franciscus van Assisi

Teksten en tips voor boeken, films en links rond het thema Franciscus van Assisi.
Bij maandblad Open Deur oktober 2016

BOEKEN

De speelman van AssisiPatrick Lateur: De speelman van Assisi. Gedichten.
(Leuven, 1994/2015)

In De speelman van Assisi schetst de dichter een geestelijke biografie van Frans van Assisi, die rond 1200 nieuwe wegen zocht voor een radicale evangelische beleving.
De bundel heeft een cyclische structuur. Proloog en epiloog (een fresco van Franciscus’ tijd en het Cantico als ideaalbeeld) omkaderen cycli over de jonge Francesco en de nieuwe Franciscus en twee reeksen gedichten over de plaatsen die voor hem een ommekeer en een voltooiing betekenden: San Damiano en La Verna.
Het middenstuk bestaat uit cycli rond kenmerkende thema’s voor Franciscus van Assisi: armoede en vreugde.

Een man uit het dal van SpoletoHelene Nolthenius: Een man uit het dal van Spoleto. Franciscus tussen zijn tijdgenoten
(Amsterdam: uitgeverij Querido, 1988)

Biografie van Franciscus van Assisi. Het besef dat Franciscus behalve ‘kind Gods’ een kind van zijn tijd was, doordringt de biografieën in toenemende mate. Dit boek sluit zich aan bij de zoekactie naar de ‘historische Franciscus’. Het laat tijdgenoten aan het woord, of vat tijdgenoten samen daar waar hun verhaaltrant te omstandig of te moralistisch is om een moderne lezer te boeien. Deel een laat kroniekschrijvers en huns gelijken verhalen wat er tussen 1180 en 1226 zoal is voorgevallen in Assisi en daaromheen. In deel twee berichten volgelingen van Franciscus wat ze zich van zijn leven herinneren. In het derde deel geeft de auteur haar visie op het voorafgaande.

Le Goff: FranciscusJacques Le Goff: Sint-Franciscus van Assisi.
(Wereldbibliotheek, 2001)

Een bundel van vier teksten die de beroemde Franse historicus Le Goff over verschillende aspecten van van de bekende heilige Franciscus heeft geschreven. De eerste tekst plaatst de heilige ‘tussen vernieuwing en tradities in de feodale wereld’. De tweede is een biografische presentatie van de heilige in zijn tijd. In de andere twee teksten ligt de nadruk op het leven van Franciscus en diens invloed op zijn volgelingen in de dertiende eeuw. De auteur heeft ook een spiritueel doel: hij wil laten horen hoe de stem en de activiteiten van Franciscus en zijn broeders weerklinken in de vragen die wij ons in deze tijd stellen.

De FiorettiL. Pennings (vert.) & G.P. Freeman (inl. en toel.):
De Fioretti. Verhalen over Sint-Franciscus.
(Haarlem 2006)

De ‘Fioretti’ (in het Nederlands ‘bloempjes’) zijn de verhalen, legenden, voorvallen die in de eeuw na de dood van Franciscus van Assisi (1181 of 1182-1226) de ronde deden en omstreeks 1380 uit een oud manuscript in het Italiaans werden opgetekend. Die verhalen zijn door alle eeuwen heen zeer populair gebleven. Ze gaan over verschijningen, wonderen, geestvervoeringen en vooral bijzondere voorvallen uit het leven van Sint Franciscus en zijn gezellen. Bekende verhalen zijn onder andere zijn prediking tot de vogels en de beschrijving van het ontvangen van de wondetekenen van de gekruisigde Christus.

Goorberg en ZweermanE. van den Goorbergh & Th. Zweerman:
Franciscus van Assisi. Over zijn evangelische bezieling en de betekenis ervan voor onze tijd.
(Nijmegen 2003)

Hoe boeiend en onmisbaar de verhalen van zijn tijdgenoten ook zijn, nergens komt men de diepste bezieling van Franciscus van Assisi zo goed op het spoor als in zijn eigen geschriften. Die gebeden, gedichten, wijsheidsspreuken, leefregels en brieven vormen een goudmijn voor wie kennis wil maken met zijn door en door evangelische spiritualiteit. Toch vragen de teksten van acht eeuwen geleden een ‘vertaling’ naar onze tijd en levensomstandigheden.
In Franciscus van Assisi is geprobeerd een kleine bijdrage te leveren aan die actualisering van Franciscus’ charisma van vrij gekozen bezitsloosheid, vrijmoedige dienstbaarheid en hoffelijke hoogachting. Wat kan zijn evangelische levenskunst betekenen voor de moderne mens die in een wereld van planning en alomtegenwoordige technologie jaloers zijn vrijheid bewaakt? En die tegelijkertijd niet zelden in het onzekere is over de vraag voor wat of wie hij eigenlijk vrij is.

De mystiek van FranciscusH.A. van Munster: De mystiek van Franciscus. De macht van barmhartigheid.
(Haarlem, 2002)

De auteur plaatst Franciscus terug in de historische context van de tijd waarin hij leefde. Franciscus werd bewogen door de gebeurtenissen van zijn eigen tijd. Daarop reageerde hij; zijn gehoor waren de mensen van zijn tijd.
Daarom plaatst de auteur de teksten van Franciscus terug in het kader van kruistochtpredikanten, melaatsen, ketters, vrome broederschappen, kerkelijke politiek, arbeid en geld.
Maar wil Franciscus een boeiende man blijven, wil hij ook ons aanspreken, dan zal ook de situatie van vandaag aanwezig moeten zijn. Wie naar Franciscus toegaat, moet weten wie hij zelf is. Daarom vertrekt dit boek vanuit de vragen van onze tijd.

 

FILMS EN DOCUMENTAIRES

Reluctant Saint Francis of AssisiReluctant Saint. Francis of Assisi.
VS, Pamela Mason Wagner, 2003

Documentaire, 60 minuten

Docudrama dat het verhaal vertelt van Franciscus van Assisi; hoe hij zich ontwikkelde van een playboy en een zakenman tot één van de meest vrome mensen uit de geschiedenis. In dit docudrama wordt duidelijk uiteengezet hoe deze plotselinge omwenteling tot stand kwam.

 

FrancescoFransesco
Italië / West-Duitsland, Liliana Cavani, 1998
Drama, 150 minuten

Biografische film over het leven van Franciscus van Assisië. Francesco is de luie zoon van een rijke koopman. Als Perugia in een bloedige religieuze oorlog Assisië verslaat, is Francesco getuige van de wrede martelingen die de ketters moeten ondergaan. Na een jaar gevangenschap, waarin hij het Nieuwe Testament leest, ontmoet hij Chiara, die indruk op hem maakt door haar generositeit richting de armen. Hij besluit daarop zijn wereldse bezittingen weg te geven en onder de armen en zieken te gaan leven.

Fratello sole sorella lunaFratello Sole, Sorella Luna
Alternatieve titel: Brother Sun, Sister Moon

Italië / Verenigd Koninkrijk, Franco Zeffirelli, 1972

Drama, 135 minuten

Een dramatisering van de gebeurtenissen in het leven van Franciscus van Assisië. Het verhaal volgt hem van de periode voor zijn geloofsovertuiging tot aan zijn audiëntie bij de Paus en zijn vriendschap met Sint Clare.

 

TEKSTEN

Regel van de minderbroeders
(hoofdstuk 6:1-6)

De broeders mogen zich niets toe-eigenen, geen huis, geen verblijfplaats, helemaal niets. En als pelgrims en vreemdelingen in deze wereld die in armoede en nederigheid de Heer dienen, kunnen zij vol vertrouwen aalmoezen gaan vragen. En zijn mogen zich niet schamen, want de Heer heeft zich in deze wereld voor ons arm gemaakt.
Daarin bestaat juist de verhevenheid van de allerhoogste armoede.
Zij heeft jullie, mijn zeer beminde broeders, tot erfgenamen en koningen van het rijk der hemelen aangesteld, jullie arm gemaakt aan dingen en met deugden gekroond.
Dat moge jullie erfdeel zijn, dat leidt naar het land van de levenden.
Zeer geliefde broeders, hecht je daaraan volledig en wil om de naam van onze Heer Jezus Christus nooit iets anders onder de hemel bezitten.

Lofzang der schepselen (het Zonnelied)
Franciscus heeft het Zonnelied geschreven in de periode 1224-1225, na een periode waarin hij ziek en vertwijfeld was.

Allerhoogste, almachtige, goede Heer,
van U zijn de lof, de roem, de eer en alle zegen.
U alleen, Allerhoogste, komen zij toe,
en geen mens is waardig uw naam te noemen.

Wees geprezen, mijn Heer, door al uw schepselen,
vooral door mijnheer broeder zon die de dag is
en door wie Gij ons verlicht.
En hij is mooi en straalt in grote pracht;
Van U, Allerhoogste, draagt hij het teken.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster maan en de sterren.
Aan de hemel hebt Gij ze gevormd, helder en kostbaar en mooi.

Wees geprezen, mijn Heer, door broeder wind
en door de lucht, bewolkt of helder, en ieder jaargetijde
door wie Gij het leven van uw schepselen onderhoudt.

Wees geprezen, mijn Heer, door zuster water
die heel nuttig is en nederig, kostbaar en kuis.

Wees geprezen, mijn Heer, door broeder vuur
door wie Gij voor ons de nacht verlicht;
en hij is mooi en vrolijk, stoer en sterk.

Wees geprezen, mijn Heer, door onze zuster moeder aarde,
die ons voedt en leidt,
en allerlei vruchten voortbrengt, bonte bloemen en planten.

Toen Franciscus zag hoe de bisschop en burgemeester van Assisi elkaar haatten, schreef hij het volgende couplet:
Wees geprezen, mijn Heer, door wie omwille van uw liefde
vergiffenis schenken, en ziekte en verdrukking dragen.
Gelukkig wie dat dragen in vrede,
want door U, Allerhoogste, worden zij gekroond.

Een paar weken voor zijn dood voegde Franciscus dit couplet toe:
Wees geprezen, mijn Heer,
door onze zuster de lichamelijke dood,
die geen levend mens kan ontvluchten.
Wee hen die in doodzonde sterven;
gelukkig wie zij in uw allerheiligste wil vindt,
want de tweede dood zal hun geen kwaad doen.

Prijs en zegen mijn Heer,
en dank en dien Hem in grote nederigheid.


Dierendag en Franciscus

Dierendag werd ingesteld in 1929 door de wereldvereniging van de dierenbescherming, en werd in 1930 voor de eerste keer gevierd. 4 oktober werd hiervoor gekozen, omdat dit de dag is waarop de katholieke Kerk Franciscus herdenkt. Franciscus’ aandacht voor de hele schepping en speciaal voor dieren speelde hierbij natuurlijk mee. Dierendag is bedoeld als een dag om aandacht te geven aan de rechten van dieren en de manier waarop mensen met dieren omgaan.

 

LINKS

De legende van Franciscus (pdf) – in de oudste Middelnederlandse vertaling (ca. 1360) van de Legende Aurea, zoals overgeleverd in het oudste compleet bewaarde handschrift Brussel KB 15140.

Het leven van Franciscus – Franciscaans Studiecentrum

Vertaalde teksten van Franciscus

Het begin van de Orde der Mindere Broeders (Word-doc) –  Franciscaans Studiecentrum

Wikipedia – Franciscus van Assisi

Franciscaanse gemeenschappen in Nederland

De Franciscaanse Beweging

Over

Open Deur is een oecumenisch maandblad dat mensen binnen en buiten de kerken inspireert na te denken over leven en geloven.