Stem zonder lichaam

Een van mijn favoriete kinderboeken was ‘Knikkertje Lik’ van Daan Zonderland. In dat boek ontdekt de hoofdpersoon Judocus een grote knikker die, als hij eraan likt, hem de hele wereld over brengt met zijn wijsheid. Hij komt bij pratende ezels, toverkollen, afgezette koningen en in piepende muizen veranderende mensen die bijna worden opgegeten door zijn trouwe kater Michiel. In dat boek komen ook stemmen zonder lichaam voor. Het zijn mensen die te hoogmoedig waren om de adviezen van een als eenvoudige man vermomde tovenaar te volgen en dit was hun straf: alleen nog maar stem zijn. Uiteindelijk komt alles goed, maar als jongen van zes heb ik mijzelf heftig afgevraagd hoe het leven zou zijn als ik alleen maar stem was. Zie ook het verhaal van Stephan de Jong op de achterkant van de Open Deur deze maand!

Later, heel veel later, las ik dat Daan Zonderland, – de naam van de schrijver – een pseudoniem was van de dichter, schrijver en journalist Daan van der Vat. Ook de zeer leesbare en geestige boeken over Professor Zegellak en zijn vrouw Zieltje waren van zijn hand. Maar waarom was deze in 1977 overleden schrijver niet zo bekend als ik dacht dat hij zou zijn? Omdat deze man in de jaren ‘30 van de vorige eeuw lid werd van het Zwart Front (een Nederlandse fascistische organisatie)  en in 1940 nog een weggestuurde Joodse leraar verving op een middelbare school. Pas in 1941 kwam hij tot het inzicht dat hij fout zat en zegde zijn lidmaatschap van dat Zwart Front op.
Maar het is na de oorlog nooit meer echt goed gekomen met hem, in de ogen van anderen dan. Erover nadenkend besef ik dat de schrijver van Knikkertje Lik zelf ook een stem bleef zonder lichaam.

Aart Mak, pastor bij Kerk zonder Grenzen (het omroeppastoraat van Radio Bloemendaal) en redactielid van Open Deur.