Paradijs voor lijf en ziel

Auteur Tini Brugge | Verschijningsdatum 1 juli 2010 | Thema: Klooster, Tuin

Staande in de binnentuin van een klooster voel ik: dit is het centrum van ons leven; hier ligt de kern. De stilte is voelbaar, de tuin ligt open voor God. Hier kun je ademen in de ruimte die de verbinding is tussen hemel en aarde. Je waant je in het paradijs.

 

Vaak is de binnentuin van een klooster, ook wel pandhof genoemd, vierkant. Die vorm herinnert aan het grondplan van het nieuwe Jeruzalem met vier gelijke zijden. Het is een verwijzing naar gerechtigheid en gelijkheid: de tuin en de stad van God staan open voor alle mensen en volken uit alle windstreken. De paden lopen vanuit het centrum (een boom of een bron) naar de vier windstreken. De stille ruimte vormt de verbinding tussen leven op aarde en de levenskracht van de Eeuwige.

 

Muren en meditatiehoekjes

Een kloostertuin is een spiegel van de religieuze gemeenschap die er leeft, vandaar de grote onderlinge verschillen. Maar belangrijke overeenkomsten maken een tuin tot kloostertuin:

  • Afgeschermd door muren en hagen, niet openbaar toegankelijk.
  • Een deel van de tuin is (was) bestemd voor het levensonderhoud: boomgaard, bessen, moestuin, dieren, kruiden om het lijf gezond te houden.
  • De tuin biedt ook ruimte voor verdieping (er staan beelden van Jezus, Maria en heiligen) en om te bidden. Tegenwoordig zijn er ook vaak meditatiehoekjes.
  • De tuinen dienen ook als sier- en pluktuin.
  • Vaak is een deel van de tuin de eigen begraafplaats van het klooster.

De meeste kloostertuinen zijn niet openbaar toegankelijk omdat ze de privétuin zijn van de religieuzen die daar wonen. Een uitzondering daarop zijn de kloostertuinen van de Kruisheren in Sint Agatha (bij Cuijk) en de kloostertuin bij de minderbroeders franciscanen in Megen (bij Oss).

 

Sint Agatha

Het klooster van Sint Agatha stamt uit de 12e eeuw en wordt nu deels bewoond door een kleine communiteit van Kruisheren. Het grootste deel is omgevormd tot Erfgoedcentrum voor het kloosterleven in Nederland. In het openbare deel van de tuin zijn  visvijvers. Er is een zogenaamde breviertuin met kronkelige paden, waar men de psalmen en gebeden uit het brevier wandelend kon bidden, en een siertuin met fraaie symbolische snoeivormen. Fruitbomen herinneren aan het levensonderhoud waarin een kloostertuin van oudsher voorzag.

Rond  het weiland, waar nu koeien van een boer lopen, staan bordjes met teksten die stof tot nadenken geven. Die teksten zijn afkomstig van zo’n 40 verschillende kloostercongregaties die hier in het nationale erfgoed hun geschiedenis toegankelijk maken.

 

Hof van Lof

In 1993 is een begin gemaakt om een deel van de kloostertuin in Megen om te vormen tot een Hof van Lof. Deze bijzondere tuin bevat veel planten die door hun naam of door een verhaal herinneren aan de christelijke traditie. Er zijn zogenaamde liturgieborders, gedachtenisborders, plukborders rond de seizoenen, bijbelborders, een Mariaperk en planten die verwijzen naar kerkvaders en stichters van religieuze ordes. Ook is er een mooie kruidentuin en fruit en wat groenten. Op de kloostermuren tref je  nog een fraaie natuurlijke begroeiing aan.

 

Sinte Marie

Soms worden kloostertuinen nagemaakt. Zoals in Buitenpost, waar op het tuinencomplex De Kruidhof een Middeleeuwse kloostertuin te vinden is, een pandhof, een geneeskruidenduin en een bijbelse plantencollectie.

In het centrum van Utrecht ligt het Pandhof Sinte Marie. Een groep vrijwilligers heeft deze voormalige kloostertuin. tot een Mariatuin gemaakt met veel symbolische planten.

 

Tini Brugge is biologe en heeft veel initiatieven genomen en boeken en artikelen geschreven op het gebied van natuur, milieu en (christelijke) spiritualiteit. Kernthema’s hierbij zijn liturgisch bloemschikken, kloostertuinen en kerktuinen. Zij is contactpersoon voor het Platform kerktuinen en de Stichting kloostertuinen, en schreef onder andere Geheimen uit de kloostertuin (Ten Have, 2006) en De rijke wereld van kloosterkruiden (samen met Vanessa van Koppen, Kok, 2016). 

Meer weten over kloostertuinen? Of een van de genoemde tuinen bezoeken? Kijk op www.kloostertuinen.nl.

‘Kloostertuinen’ is een van de groene websites van de Raad van Kerken en wordt gedragen door Kerk in Actie en de Konferentie van Nederlandse Religieuzen.
De sites hebben tot doel mensen van verschillende kerkrichtingen en buitenkerkelijken te voorzien van inspirerend en praktisch materiaal rond de zorg om de aarde.
Kijk bijvoorbeeld ook op:
Symbolisch schikken: ideeën over het gebruik van milieuvriendelijke bloemen en materialen in samenhang met het kerkelijk jaar
Kerktuinen: Het terrein rondom kerkgebouwen wordt vaak alleen functioneel ingericht. Deze website helpt mensen deze ruimte tot een plaats te maken waar mensen op adem kunnen komen en inspiratie opdoen.